Podstawowe informacje o oliwie z oliwek – czym jest i jak powstaje
Czym jest oliwa z oliwek?
Oliwa z oliwek to tłuszcz roślinny pozyskiwany z owoców drzewa oliwnego (Olea europaea). Jest to produkt znany od tysiącleci, obecny w kuchni i kulturze krajów leżących nad Morzem Śródziemnym, gdzie korzystano z niej nie tylko do celów spożywczych, ale również kosmetycznych i leczniczych. Obecnie oliwa z oliwek ceniona jest na całym świecie za swoje walory smakowe, odżywcze oraz właściwości prozdrowotne.
Skład i właściwości oliwy z oliwek
Głównym składnikiem oliwy jest jednonienasycony kwas oleinowy. Oprócz tłuszczów, oliwa zawiera witaminy (głównie witaminę E i K), antyoksydanty i związki fenolowe, które wspierają organizm w walce z wolnymi rodnikami. Dzięki temu jest nie tylko smaczna, lecz również korzystna dla zdrowia.
Jak powstaje oliwa z oliwek?
Proces produkcji oliwy to kombinacja tradycji oraz nowoczesnych technologii. Często każdy region śródziemnomorski ma swoje własne metody, jednak ogólny schemat jest bardzo podobny.
Zbiór oliwek
Najważniejszym momentem w procesie produkcji jest zbiór oliwek. Odbywa się on zazwyczaj jesienią i zimą, gdy owoce osiągną odpowiednią dojrzałość. Oliwki zbierane są ręcznie lub mechanicznie - im delikatniej, tym wyższa jakość końcowego produktu. Szybkość zbiorów i transport do tłoczni mają ogromne znaczenie, ponieważ zgniłe oliwki mogą znacząco pogorszyć smak oraz jakość oliwy.
Czyszczenie i sortowanie
Po zebraniu oliwki są dokładnie myte, by usunąć ziemię, liście i inne zanieczyszczenia. Następny krok to sortowanie owoców – tylko najzdrowsze i najdojrzalsze przeznaczane są do tłoczenia najlepszej jakości oliwy.
Tłoczenie oliwy
Tłoczenie to kluczowy etap produkcji, który decyduje o smaku, aromacie i właściwościach zdrowotnych oliwy. Wyróżnia się dwa główne sposoby tłoczenia:
Tłoczenie na zimno
Najwyższej jakości oliwa pochodzi z tłoczenia na zimno. Proces ten polega na miażdżeniu oliwek i wyciskaniu z nich soku bez podgrzewania surowca powyżej 27°C. Dzięki temu zachowuje ona maksimum witamin, antyoksydantów i intensywny smak.
Tłoczenie na ciepło i rafinacja
Oliwa niższej jakości jest tłoczona na ciepło lub poddawana procesowi rafinacji, który polega na oczyszczaniu i klarowaniu tłuszczu. Takie produkty mają łagodniejszy smak, są mniej aromatyczne i posiadają niższą zawartość substancji odżywczych.
Oddzielanie faz
Po wytłoczeniu powstaje mieszanka wody, miazgi i tłuszczu. Następnie oliwa oddzielana jest od reszty składników za pomocą wirówek lub tradycyjnych pras.
Przechowywanie
Oliwa powinna być przechowywana w ciemnych, szklanych butelkach lub stalowych pojemnikach, które chronią ją przed światłem, ciepłem i tlenem – są to czynniki mogące przyspieszyć proces jełczenia.
Rodzaje oliwy z oliwek
Oliwa z oliwek dostępna jest w kilku wariantach, różniących się sposobem produkcji, smakiem i wartością odżywczą.
Oliwa extra vergine (extra virgin olive oil)
To najczystsza i najbardziej aromatyczna odmiana, która powstaje wyłącznie w procesie tłoczenia na zimno. Charakteryzuje ją niska kwasowość (do 0,8%), intensywny smak i wyrazisty zapach świeżych oliwek.
Oliwa virgin (virgin olive oil)
Również tłoczona na zimno, lecz o nieco wyższej kwasowości (do 2%). Ma delikatniejszy smak. Może być używana zarówno na zimno, jak i do smażenia.
Oliwa rafinowana
Ta odmiana pochodzi z oliwek poddawanych intensywnej obróbce chemicznej, by usunąć zanieczyszczenia i zapachy. Ma neutralny smak i wyraźnie niższą zawartość witamin oraz antyoksydantów.
Oliwa z wytłoczyn
Jest to najtańszy rodzaj, otrzymywany z resztek pozostałych po tłoczeniu najlepszych oliw. Przeznaczony głównie do smażenia.
Właściwości zdrowotne oliwy z oliwek
Oliwa z oliwek nie bez powodu uznawana jest za jeden z filarów diety śródziemnomorskiej. Regularne włączanie jej do posiłków przynosi liczne korzyści:
- Wspiera układ sercowo-naczyniowy dzięki wysokiej zawartości jednonienasyconych kwasów tłuszczowych.
- Obniża poziom złego cholesterolu LDL i podnosi stężenie „dobrego” HDL.
- Chroni komórki przed stresem oksydacyjnym dzięki antyoksydantom i witaminie E.
- Wspomaga układ odpornościowy i przyczynia się do zapobiegania niektórym chorobom przewlekłym.
Praktyczne porady: jak kupować i przechowywać oliwę z oliwek?
Na co zwracać uwagę przy wyborze oliwy?
- Oznaczenia na etykiecie – szukaj napisu „extra vergine”, określenia kraju pochodzenia i daty zbioru.
- Kolor butelki – ciemne szkło lepiej chroni oliwę przed promieniami UV.
- Cena – dobra oliwa nie może być bardzo tania. Często niska cena oznacza produkt niskiej jakości lub mieszanki.
Jak przechowywać oliwę, aby zachowała świeżość?
- Trzymaj butelkę w ciemnym i chłodnym miejscu, z dala od źródeł ciepła.
- Staraj się zużyć otwartą oliwę w ciągu 3-6 miesięcy, ponieważ z czasem traci ona walory smakowe i odżywcze.
Podsumowanie
Oliwa z oliwek to nieodłączny składnik zdrowej diety i kuchni śródziemnomorskiej. Jej powstawanie to proces, w którym liczy się każda faza – od zbioru oliwek, po tłoczenie i przechowywanie. Wybierając wysokiej jakości oliwę, nie tylko urozmaicamy smak potraw, lecz także dbamy o swoje zdrowie. Warto więc dobrze poznać ten wyjątkowy produkt i korzystać z niego w codziennej kuchni zgodnie ze wskazówkami specjalistów.