Różnice między oliwą extra virgin, virgin a lampante – proste wyjaśnienie
Wprowadzenie do światów oliwy z oliwek
Oliwa z oliwek to fundament kuchni śródziemnomorskiej, symbol zdrowego stylu życia i niezbędny składnik wielu dań. Na sklepowych półkach pojawiają się różne rodzaje oliwy: extra virgin, virgin oraz lampante. Dla wielu osób nazwy te niewiele mówią i mogą wydawać się nieco mylące. W tym artykule wyjaśniamy prostym językiem, czym różnią się te trzy typy oliwy, jak rozpoznać ich jakość oraz jakie mają zastosowania.
Oliwa z oliwek – podstawowe informacje
Zanim przejdziemy do szczegółów, warto poznać podstawy. Wszystkie wymienione rodzaje oliwy powstają z tłoczenia oliwek, choć sposób produkcji, jakość oraz właściwości znacząco się różnią. Fenomen oliwy z oliwek polega na tym, że – w zależności od poziomu kwasowości, smaku czy metody produkcji – uzyskujemy produkt o odmiennych zastosowaniach w kuchni i przemyśle spożywczym.
Czym jest oliwa extra virgin?
Postać najczystsza, smak najbogatszy
Oliwa z oliwek extra virgin (z włoskiego: extra vergine) to najwyższa klasa oliwy dostępna na rynku. Otrzymywana jest w wyniku pierwszego tłoczenia świeżych oliwek na zimno – oznacza to, że temperatura nie przekracza 27°C, co pozwala zachować cenne składniki odżywcze.
Najważniejsze cechy oliwy extra virgin:
- Kwasowość poniżej 0,8% – kwasowość to parametr świadczący o jakości oliwy. Im niższa wartość, tym lepszy smak i świeżość produktu.
- Czysty, świeży smak i aromat – możemy wyczuć nuty trawy, jabłek, ziół czy migdałów. Extra virgin powinna pozostawiać przyjemny posmak goryczki i ostrości (pikantność).
- Brak wad smakowo-zapachowych – taka oliwa nie zawiera żadnych niepożądanych nut wynikających np. z fermentacji czy utlenienia.
- Składniki odżywcze – bogata w przeciwutleniacze, witaminę E, polifenole oraz jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe.
Zastosowanie oliwy extra virgin
Dzięki najwyższej jakości i intensywnemu smakowi oliwę extra virgin najlepiej stosować na zimno: do sałatek, sosów, dressingów czy polania pieczywa. Świetnie sprawdza się również do krótkiego smażenia – na przykład delikatnego podsmażania warzyw.
Czym jest oliwa virgin?
Druga jakość, mniej wyrafinowany smak
Oliwa virgin (po polsku: oliwa dziewicza) powstaje również przez tłoczenie oliwek na zimno, ale probuje się ją z surowca o nieco gorszych parametrach lub w trakcie produkcji nie zachowano tak wysokich standardów jak w przypadku extra virgin.
Najważniejsze cechy oliwy virgin:
- Kwasowość maksymalnie do 2% – to wyższa wartość niż w extra virgin, co wpływa na smak i trwałość produktu.
- Dopuszczalne minimalne wady – mogą pojawić się niewielkie defekty smakowe (lekkie nuty fermentacji, metaliczności itp.), jednak nadal jest to produkt spożywczy o wysokiej jakości.
- Delikatniejszy aromat – smak jest mniej wyrazisty niż w extra virgin, jednak oliwa virgin wciąż nadaje się do potraw.
Do czego używać oliwy virgin?
Oliwę virgin możemy stosować zarówno na zimno, jak i do smażenia – jest nieco mniej wyrafinowana w smaku, więc świetnie sprawdza się w potrawach, w których aromat nie musi dominować, np. do duszenia warzyw, pieczenia, marynat czy sosów.
Co to jest oliwa lampante?
Produkt nie do jedzenia
Oliwa lampante (nazwa pochodzi od lamp oliwnych, do których była dawniej używana) jest produktem najniższej jakości uzyskiwanym podczas tłoczenia oliwek. Zarówno parametry chemiczne, jak i walory smakowe tej oliwy są niewystarczające, by używać jej w kuchni.
Charakterystyka oliwy lampante:
- Kwasowość powyżej 2% – znacznie wyższa niż dopuszczalna w produktach spożywczych.
- Znaczne wady smakowe – lampante ma wyczuwalne defekty, takie jak zapach zjełczały, fermentacyjny, stęchły.
- Nie nadaje się do spożycia bez obróbki – oliwa lampante musi zostać poddana procesowi rafinacji, podczas którego usuwane są niepożądane substancje i zapachy.
Zastosowanie oliwy lampante
Oliwa lampante NIE nadaje się do spożycia w stanie surowym. Po rafinacji może być składnikiem tzw. oliw rafinowanych (tańszych, często mieszanych z extra virgin lub virgin), stosowanych głównie do smażenia na dużą skalę czy w przemyśle spożywczym.
Najważniejsze różnice zestawione w tabeli
| Cecha | Extra Virgin | Virgin | Lampante |
|---|---|---|---|
| Kwasowość | do 0,8% | do 2% | powyżej 2% |
| Smak i aromat | najbardziej wyrazisty, bez wad | delikatniejszy, dopuszczalne niewielkie wady | nieprzyjemny, wyraźne defekty |
| Przeznaczenie | spożywcza, najwyższa jakość | spożywcza, dobra jakość | tylko do rafinacji |
| Produkcja | tłoczenie na zimno, ze świeżych oliwek | tłoczenie na zimno | tłoczenie na zimno ze słabej jakości oliwek |
Jak rozpoznać oliwę dobrej jakości?
Wybierając oliwę, zwracaj uwagę na kilka kluczowych kwestii:
- Oznaczenie „extra virgin” lub „virgin” na etykiecie.
- Kwasowość podana przez producenta.
- Data zbioru oliwek i termin przydatności do spożycia (im świeższa, tym lepiej).
- Kraj pochodzenia i certyfikaty jakości (DOP, BIO).
Podsumowanie
Choć na pierwszy rzut oka oliwa z oliwek wydaje się produktem jednorodnym, w rzeczywistości istnieją istotne różnice pomiędzy poszczególnymi rodzajami. Oliwa extra virgin to produkt najwyższej klasy, posiadający najlepsze właściwości smakowe i zdrowotne. Oliwa virgin jest trochę mniej wyrafinowana, lecz wciąż wartościowa kulinarnie. Z kolei lampante to oliwa techniczna – zanim trafi do ewentualnej konsumpcji, musi przejść proces rafinacji.
Świadomy wybór oliwy nie tylko podkreśli smak Twoich potraw, lecz także pozytywnie wpłynie na zdrowie. Mamy nadzieję, że ten przewodnik przybliżył Ci tajniki świata oliwy z oliwek i ułatwi podjęcie najlepszego wyboru podczas kolejnych zakupów. Smacznego!