Jakie są rodzaje oliwy z oliwek dostępne na rynku?
Oliwa z oliwek – złote dobro kuchni śródziemnomorskiej
Oliwa z oliwek to nie tylko nieodzowny składnik kuchni śródziemnomorskiej, lecz także jeden z najstarszych i najbardziej szanowanych tłuszczów spożywczych na świecie. Współcześnie możemy przebierać w bogatej ofercie oliw dostępnych na półkach sklepów, których wybór często nie jest oczywisty. W tym artykule wyjaśnimy, jakie są najważniejsze rodzaje oliwy z oliwek dostępne na rynku, czym się różnią i na co zwracać uwagę podczas zakupu.
Najważniejsze klasy oliwy z oliwek
Zgodnie z unijnymi i międzynarodowymi normami, oliwy z oliwek są klasyfikowane według metod produkcji, walorów smakowych oraz zawartości wolnych kwasów tłuszczowych. Przyjrzyjmy się najczęściej spotykanym rodzajom.
Oliwa extra virgin (oliwa z pierwszego tłoczenia)
To najbardziej ceniony rodzaj oliwy z oliwek, bardzo często polecany do bezpośredniego spożycia. Wyróżnia się:
- Metodą produkcji: tłoczona na zimno wyłącznie mechanicznie, bez użycia chemikaliów i wysokiej temperatury.
- Składem: zawartość wolnych kwasów tłuszczowych (kwasu oleinowego) nie może przekraczać 0,8%.
- Charakterystyką: świeży, owocowy smak, często z lekką goryczką lub pikantną nutą w zależności od oliwek i regionu uprawy.
Oliwa z pierwszego tłoczenia idealnie sprawdza się do sałatek, marynat, skrapiania gotowych dań czy spożywania na surowo. Jej bogactwo antyoksydantów oraz korzystny dla zdrowia profil kwasów tłuszczowych czyni ją królową kuchni śródziemnomorskiej.
Oliwa virgin (oliwa dziewicza)
Oliwa virgin, podobnie jak extra virgin, pochodzi z pierwszego tłoczenia mechanicznego, jest jednak nieco gorszej jakości z uwagi na barwę, smak lub zapach odbiegający od ideału. Charakterystyczne cechy to:
- Zawartość wolnych kwasów tłuszczowych: poniżej 2%.
- Właściwości: zachowuje intensywny aromat i wartości odżywcze, ale może mieć bardziej wyczuwalne nuty goryczy lub posmak.
Tego rodzaju oliwa świetnie nadaje się do smażenia i pieczenia, a także do potraw, w których delikatny posmak oliwek nie dominuje całości dania.
Oliwa z oliwek (pure, refined/rafinowana, pomace/sansa)
Oprócz wybornych, naturalnych oliw, na rynku znajdziemy również produkty poddane rafinacji, które mają bardziej neutralny smak i są tańsze. Najpopularniejsze w tej kategorii to:
Oliwa rafinowana (refined olive oil)
- Proces produkcji: powstaje z gorszej jakości oliwy (lampante), która poddawana jest oczyszczeniu termicznemu i chemicznemu.
- Smak i aromat: praktycznie pozbawiona zapachu i smaku, przejrzysta i łagodna.
- Zastosowanie: doskonała do smażenia i gotowania w wysokich temperaturach, gdzie aromat nie gra kluczowej roli.
Oliwa z wytłoczyn (pomace/sansa)
- Pochodzenie: otrzymywana z wytłoczyn oliwnych, czyli pozostałości z pierwszego tłoczenia, za pomocą rozpuszczalników chemicznych, a potem mieszana z oliwą virgin.
- Właściwości: zawiera mniej składników odżywczych, jest bardzo tania, praktycznie neutralna w smaku.
- Zastosowanie: używana głównie w gastronomii i przemyśle spożywczym, do smażenia i produkcji przetworów.
Oznaczenia na opakowaniach oliwy – na co warto zwrócić uwagę?
Wybierając oliwę, nie wystarczy kierować się jedynie nazwą widniejącą na etykiecie. Ważne są także inne informacje, takie jak:
Kraj pochodzenia i region
Często najlepsze oliwy pochodzą z konkretnych regionów, np. Toskanii, Andaluzji czy Krety. Warto poszukać na etykiecie oznaczenia chronionego pochodzenia geograficznego (PDO, DOP, PGI).
Data produkcji i termin ważności
Oliwa z oliwek, szczególnie extra virgin, powinna być świeża, gdyż z upływem czasu traci swe walory smakowe i zdrowotne. Najlepiej wybierać oliwy z obecnego lub poprzedniego sezonu tłoczenia.
Sposób tłoczenia
Najlepsza jakościowo oliwa to ta tłoczona na zimno, mechanicznie, bez udziału wysokiej temperatury czy chemii.
Typ opakowania
Szklane, ciemne butelki najlepiej chronią oliwę przed światłem i utlenianiem. Plastik i jasne szkło nie są zalecane do długiego przechowywania.
Zastosowanie oliwy z oliwek w kuchni
Oliwa extra virgin i virgin – do czego warto sięgać?
Najbardziej aromatyczne odmiany sprawdzą się w potrawach na zimno, do sałatek i dipów, jako wykończenie dań makaronowych, rybnych i warzywnych, a nawet do pieczywa na zakwasie.
Oliwy rafinowane i z wytłoczyn – ich miejsce w kuchni
Do pieczenia, smażenia i gotowania w wysokiej temperaturze sięgamy po tańsze odmiany rafinowane. Dzięki łagodnemu smakowi nie dominują one potraw i umożliwiają bezpieczną obróbkę termiczną.
Nietypowe zastosowania oliwy
Oliwa z oliwek wykorzystywana jest także w kosmetyce, domowej pielęgnacji oraz jako składnik domowych środków czystości.
Podsumowanie
Na rynku znajdziemy kilka podstawowych rodzajów oliwy z oliwek, z których każda ma swoje unikalne zalety i zastosowania. Najwyższą jakość oferuje oliwa extra virgin, choć nie oznacza to, że pozostałe wyroby są bezwartościowe – wszystko zależy od potrzeb kulinarnych i budżetu. Zwracajmy uwagę na kraj pochodzenia, datę tłoczenia, typ opakowania oraz zawartość wolnych kwasów tłuszczowych. Wybierając świadomie, nie tylko wzbogacimy smak potraw, lecz także zadbamy o zdrowie swoje i bliskich.